زموږ ﭗه باره کی
عرفان په اصل کی یو نظام او یو دزده کړی او ودی یو سیسټم دی چی د هر مینه وال د پاره د خپل ځان د پیژندنی سفر ته تیاروی ٫ هغه سفر چی انسان د خپل ثابت واقعیت د کشفولو او په اخیر کی ددین واقعیت ته لارښوونه کوی۰ حضرت صلاح الدین علی نادر عنقا د اویسی شاه مقصودی طریقت اوسنی اوستاد داسی تعلیم فرمایلی دی چی : «انسان د خپل محیط جوړونکی دی۰ دا موږ یو چی محدودیتونه جوړو او یا هغه ماتوو او پریکړه کوو چی تر کومه ځایه پوری د خپل ځان پیژندنی په سفر کی اود خپل دننه سرٌد پیدا کولو او ددین دواقعیت د کسفولو کی مخ ته ځو. د نفس حقیقی پیژندنه ده چی انسان د محدودیتونو اوبندونوڅخه ژغوری او د خپلواکی ، آرامتیا او واقعی سولی په لور یې هدایت کوی.»
د عرفان یو بنسټیز اصل دادی چی باید وپوهیږو چی هر هغه څه چی په هستی کی سته د مطلقه پوهی او د اذلی علم تجلی او ظهور دی ، کوم چی نافذ سوی دی او په زمان او مکان پوری محدود ندی. پدی اصل کی انسان هم شامل دی . نو ددی کبله تر ټولو نژدی لاره ودی اذلی علم اودهغه کشف ته د انسان په خپل ځان کی پلټنه ده . هر هغه څه چی د عرفان د تاریخ او اوصولو په باره کی لیکل سویدی د عرفان د علم دباندی اړخ دی . دعرفان حقیقت باید د عرفاوو په تعلیم کی وپلټو ، کوم چی د حقیقت سالکین ددی واقعیت و تجربه کولو ته د انسان په وجود کی هدایت کوی ترڅو په ثابت والی کی د پیژندنی لوړی مرتبی ته ورسیږی.
۱۴۰۰ کاله د مخه حضرت پیغمبر محمد (ص) فرمایلی دی چی : « هرچا چی خپل ځان وپیژانده په حقیقت سره یې خپل پروردګار وپیژانده .» په اسلام کی د انسان ثابت هویت او واقعیت او په بل عبارت د هغه حقیقی «زه» په اصل کی هغه حقیقت او الهی ذات دی چی دده په وجودی ژوره کی پروت دی . د همدی کبله د وجود او د ایمان د یواځنیتوب قانون د خدای په یواځنیتوب کی یعنی «لااله الا الله » کی تجلی پیداکوی. داقانون ددی واقعیت بیانوونکی دی چی که بیلتون او فاصله د انسان او خدای په منځ کی موجوده نده اود انسان لوړ مقام هغه شرف دی کوم چی وجود ده ته عطآ کړی دی. قران کریم ۵۰ سوره ، ۱۶ آیات: (موږ انسان ته دده تر غاړی د رګ ورته نژدی یو.)
ذاتی علم ته تسلیم
حضرت محمد (ص) د واقعی پیژندنی کړنلاره او د حصولو لاره انسان ته تعلیم ورکړیدی او داسی پیژندنه یې دذات و علم او اذلی پوهی ته په تسلیم سره ، کومه چی دانسان په موجودیت کی پرته ده ممکنه ګڼی. په تاسف سره په ټولنو کی د تسلیم څخه غلطه اخیستنه سویده اوتسلیم د ضعف او په بل چاه پسی تګ معنی سویدی. حال دا چی خرافات ، کورکورانه ایمان او په بل چاه پسی تلل د انسان په معنوی مقام کی ځای نه لری.
کوم وخت چی موږ شمسی نظام د ذراتوداټمی جوړښت مقایسه کوو نو وینو چی دوی دواړه یوه ذاتی او دننه علم ته تسلیم دی او د وجود علم پر دوی باندی حاکم دی. انسان هم که د ذاتی علم په منبع باندی پوهه سی او په بل عبارت خپل حقیقی «زه» وپیژنی نو هغی پوهی ته تسلیم کیږی او دا هغه د خپلواکی ، خلاصون ، عشق او جذبی مرتبه ده، کومه چی د شامخو عرفاوو په آثارو کی متجلی ده او سته . پدی برخه کی د امیر المومینین علی (َع) چی د بشریت روښانه څراغ دی د ارزښت وړ کلام چی فرمایلی دی رانقل کوو:
« اسلام هغه تسلیم دی
او تسلیم عبارت دی د استقرار او ثبات څخه
د وجود په عین واقعیت کی .»
داسی تسلیم او استقرار د اسلام د احیا او ژوند بخښنی څرګندوی دی ، ځکه چی دا د انسان په وجود ی مرکزیت یعنی زړه کی یو تحول او انقلاب رامنځ ته کوی. هغه دی چی هلته ټول فرضی محدودیتونه ، فاصلی او موهومه دوه مخی ماتیږی
اوانسان په علم او یقین سره د وجود په یواځنیتوب باندی شهادت ورکوی.داسی شهادت نور محدود په کلام سره ندی بلکه د سالک جسم ، فکر او جان اوپه بل عبارت دده موجودیت په یوه هراړخیزه کلیت کی د یواځنی خدای حضور متجلی کوی.
داسی روش او پیژندنه چی د تزکیه او د زړه د صفا او تسلیم د لاری ذاتی پوهه حاصلیږی چی «معرفت» نومیږی. معرفت د پیژندنی د مرتبی د حصول په هغه معنی دی چی هلته هیڅ یو زاویه د زاویو څخه د یوه موضوع په باره کی ، په کومه کی چی سړی پلټنه کوی دانسان د پاره نا پیژندلی پاتی نه سی. او په اخیر کی انسان د خپل د واقعیت د پیژندلو سره د پروردګار پیژندل او د پټ علم او د هستی په اسرارو په لاسته راوړو سره بریالی کیږی.د عرفان د مکتب ښوونکی چی پدی روش تعلیم ورکوی «عارف» نومیږی. عارف خپل وجودی حقیقت د خدای په ذات کی د فناه د لاری او د هستی د حقیقت په ثبات کی کشفوی.
حضرت مولانا صلاح الدین علی نادر عنقا زموږ د وخت عارف د «عرفان –ددین واقعیت » په کتاب کی عرفان په لاندی ډول تعریفوی:
« عرفان ددین واقعیت دی او زما مقصد ددی خبری څخه د خدای پیژندنه د خپل ځان په دننه کی او ودده ته په تسلیمیدو او مینه کولو په عقل او زړه او جان سره ده، تر هغه ځایه پوری چی نور غیر په منځ کی نه وی او فقط معشوق باقی وی. داد دین واقعیت دی څنګه چی زه پوهیږم.»
1- Molana Salaheddin Ali Nader Angha, Sufism and Knowledge (M.T.O.Shahmaghsoudi Publication, Washington D.C. 1996) pp.20-21
2- Molana Salaheddin Ali Nader Angha, Theory “I” (M.T.O. Publication, Riverside CA, 2002) p.166